Ceza Muhakemesinde İstinaf Nedir ?
Ceza muhakemesinde istinaf, ilk derece mahkemelerinin (örneğin Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesi) verdikleri hükümlerin bölge adliye mahkemeleri (BAM) tarafından yeniden incelenmesi anlamına gelir. Bu, Türk ceza yargı sisteminde ikinci derece denetim yolu olup, temyizden (Yargıtay incelemesinden) önceki aşamayı oluşturur.
? İstinafın Hukuki Dayanağı
Ceza yargılamasında istinaf, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 272-285. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerle amaçlanan, ilk derece mahkemesi kararlarının hem usul hem de esas yönünden üst bir mahkeme tarafından yeniden değerlendirilmesidir.
? İstinafın Amacı
İstinafın temel amacı:
-
İlk derece mahkemesinin verdiği kararın doğru olup olmadığını denetlemek,
-
Hatalı kararların temyize gitmeden düzeltilmesini sağlamak,
-
Yargılamada hız ve etkinliği artırmak,
-
Adil yargılanma hakkını güvence altına almaktır.
? Hangi Kararlar İstinaf Edilebilir?
Ceza mahkemelerinin verdiği bazı kararlar istinaf edilebilir:
-
Hüküm niteliğinde olan kararlar (beraat, mahkûmiyet, düşme, davanın reddi vb.),
-
Adli para cezaları veya hapis cezaları belirli bir sınırın üzerindeyse.
Ancak 2 yıl veya daha az süreli hapis cezaları (veya sadece adli para cezaları) genellikle kesin nitelikte olup istinafa tabi değildir (istisnalar vardır, özellikle hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları gibi özel durumlarda farklı değerlendirme yapılır).
? Kimler İstinaf Başvurusunda Bulunabilir?
İstinaf başvurusunu şu kişiler yapabilir:
-
Sanık veya müdafii,
-
Cumhuriyet savcısı,
-
Katılan (şikâyetçi) veya vekili,
-
Yasal temsilciler (örneğin çocuk sanık için veli/vasî).
? İstinaf Başvuru Süresi
CMK m. 273’e göre, istinaf başvuru süresi:
-
Hükmün tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gündür.
Bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular süre yönünden reddedilir.
? İstinaf İncelemesinin Kapsamı
Bölge adliye mahkemesi, dosyayı inceledikten sonra şu kararları verebilir:
-
Başvurunun reddi: Usulden eksikse veya süresi geçmişse.
-
Esastan reddi: İlk derece kararı hukuka uygun bulunmuşsa.
-
Düzelterek onama: Küçük hatalar varsa düzelterek hükmü onar.
-
Yeniden hüküm kurma: Duruşma açarak olayı yeniden değerlendirir ve yeni bir karar verir.
-
Bozma kararı: Dosyayı geri gönderir, yeniden yargılama yapılmasını ister.
? İstinaf ve Temyiz Arasındaki Fark
| Özellik | İstinaf | Temyiz |
|---|---|---|
| İnceleme mercii | Bölge Adliye Mahkemesi | Yargıtay |
| İnceleme şekli | Hem esastan hem usulden | Genellikle usul yönünden |
| Yargılama yapılabilir mi? | Evet, gerekirse duruşma açılabilir | Hayır, dosya üzerinden incelenir |
| Amacı | Hatalı kararları hızlı düzeltmek | Hukukun ülke çapında birliğini sağlamak |
? İstinafın Sonuçları
İstinaf başvurusu yapıldığında:
-
İlk derece mahkemesinin kararı henüz kesinleşmez.
-
Eğer istinaf mahkemesi kararı kesin nitelikte değilse, bu karar da temyiz edilebilir.
? Örnek
Örneğin bir Asliye Ceza Mahkemesi, sanığa 3 yıl hapis cezası verdiğinde; sanık bu karara karşı 7 gün içinde istinaf başvurusu yapabilir. Bölge Adliye Mahkemesi, bu cezayı onaylayabilir, azaltabilir, artırabilir veya tamamen kaldırabilir.
? Sonuç
Ceza muhakemesinde istinaf, iki dereceli yargılama sisteminin en önemli unsurlarından biridir. Hem tarafların haklarını korur hem de hatalı kararların Yargıtay’a gitmeden düzeltilmesini sağlar. Böylece adaletin daha hızlı ve etkin tecelli etmesi hedeflenir.