Ceza yargılamasında sanığın duruşmada hazır bulunma hakkı temel bir savunma hakkıdır. Ancak sanık, kendisinin kusuru olmaksızın duruşmada bulunamamış ve bu nedenle aleyhine bir karar verilmişse, bu durumu sonradan öğrendiğinde “eski hâle getirme” talebinde bulunabilir.
Eski hâle getirme, sanığın makul veya zorlayıcı bir engel nedeniyle katılamadığı yargısal işlemin yeniden görülmesi talebidir.
Eski Hâle Getirme Talebinin Şartları
Sanığın eski hâle getirmeden yararlanabilmesi için şu şartların bir arada bulunması gerekir:
-
Sanık duruşmada yoktur.
-
Yokluğun nedeni kusursuz veya kaçınılmaz bir engeldir.
-
Örneğin: Ağır hastalık, trafik kazası, tutuklu bulunduğu yerde sevk yapılmaması, doğal afet vb.
-
-
Duruşma sonunda aleyhine sonuç doğuran bir karar verilmiş olmalıdır.
-
Mahkûmiyet kararı verilmesi,
-
Savunma hakkını etkileyen bir işlem yapılması gibi.
-
-
Sanık, engelinin ortadan kalktığını öğrendikten veya kararı tebellüğ ettikten sonra kanuni süre içinde başvurmalıdır.
Başvuru Süresi
Eski hâle getirme başvurusu genellikle kararı öğrendikten veya engel ortadan kalktıktan itibaren 7 gün içinde yapılır.
-
Bu süre hak düşürücü niteliktedir.
-
Başvuru dilekçe ile kararı veren mahkemeye yapılır.
4. Talebin İçeriği
Başvuru dilekçesinde:
-
Engelin ne olduğu
-
Ne zaman ortaya çıktığı ve ne zaman sona erdiği
-
Sanığın kusurunun bulunmadığı
-
Hangi karara karşı eski hâle getirme istendiği
açıkça belirtilmelidir.
Mutlaka engeli gösteren belge eklenmelidir.
Örneğin:
-
Hastalık raporu,
-
Kaza tutanağı,
-
Cezaevi sevk yazışmaları vb.
5. Talep Kabul Edilirse
Mahkeme talebi kabul ederse:
-
Sanığın yokluğunda yapılan işlem geçici olarak hükümsüz sayılır.
-
Duruşma yeniden açılır.
-
Sanığa savunma hakkını kullanma imkânı verilir.
Bu, verilen kararın yeniden değerlendirilmesi anlamına gelir.
6. Talep Reddedilirse
Mahkeme, sanığın engelinin inandırıcı olmadığı veya kusurlu olduğu kanaatine varırsa talebi reddeder.
Bu durumda:
-
Reddin gerekçesine göre itiraz veya üst mahkemeye başvuru mümkündür.
7. Eski Hâle Getirme Talebinin Sınırları
-
Sanığın kendi ihmali, örneğin duruşma gününü takip etmemesi, adresini bildirmemesi, mazeret sunmaması tipik olarak eski hâle getirme sebebi değildir.
-
Kasıtlı olarak duruşmadan kaçan sanık bu yola başvuramaz.
8. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
-
Eski hâle getirme dilekçesi tek başına yeterli değildir, engel ispatı şarttır.
-
Mahkemeler özellikle sağlık raporlarının niteliğine dikkat eder.
-
“İstirahat raporu” çoğu zaman yeterli görülmez, ayrıntılı ve duruşmaya katılamayacağını belirten sağlık raporu gerekir.
-
-
Vekilin duruşmada bulunmuş olması, bazı hâllerde eski hâle getirmeyi engelleyebilir.
-
Ancak ceza yargılamasında bizzat sanığın dinlenmesi gerekiyorsa (özellikle savunma aşamasında) yine eski hâle getirme mümkündür.
-
Sonuç
Sanığın yokluğunda yapılan duruşma sonucu aleyhe hüküm verilmesi ve sanığın kusursuz, kaçınılmaz bir engel nedeniyle duruşmaya katılamaması hâlinde, kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde eski hâle getirme talebi yapılabilir. Talep kabul edilirse duruşma yeniden görülür ve sanığa savunma hakkı tanınır.