Tutukluluğun İncelenmesi Nedir?
Tutukluluk, yargılama sürecinde kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Ancak süreksiz bir tedbirdir. Yargılama boyunca kişinin tutuklu kalmasının gerekip gerekmediği, mahkeme veya sulh ceza hâkimliği tarafından belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir.
Bu değerlendirmeye “tutukluluğun incelenmesi” denir.
Kim Yapar?
-
Soruşturma aşamasında → Sulh Ceza Hâkimliği
-
Kovuşturma aşamasında (dava açıldıktan sonra) → Yargılamayı yapan mahkeme
İncelemenin Zamanı
Tutukluluk hali:
-
Dava açıldıktan sonra en geç 30 günde bir kendiliğinden (re’sen)
-
Ayrıca şüpheli/sanık veya müdafiinin talebi üzerine her zaman incelenebilir.
Kısacası:
-
Hakim/mahkeme 30 günde bir otomatik olarak inceler.
-
Şüpheli/sanık her zaman dilekçe ile tutuksuz yargılama talep edebilir.
İncelemede Dikkate Alınan Kriterler
Tutukluluğun sürüp sürmemesine karar verilirken şu hususlar değerlendirilir:
-
Kuvvetli suç şüphesinin halen devam edip etmediği
-
Tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmadığı
-
Kaçma şüphesi
-
Delilleri karartma ihtimali
-
-
Suçun niteliği, cezanın ağırlığı
-
Şüpheli/sanığın kişisel durumu, sabit ikametgâhı, işi, sosyal ilişkileri
-
Alternatif adli kontrol tedbirlerinin yeterli olup olmayacağı
Tutuklama en son çare (istisna) olarak görülmelidir.
Karar Ne Olabilir?
İnceleme sonunda:
| Verilebilecek Karar | Anlamı |
|---|---|
| Tutukluluğun Devamı | Mevcut nedenlerin sürdüğü kabul edilir. |
| Tutuklamanın Kaldırılması | Kişi serbest bırakılır. |
| Tutuksuz Yargılama + Adli Kontrol | Serbest bırakılır, fakat imza, yurt dışı yasağı vb. sınırlamalar uygulanır. |
Sanık / Müdafi Nasıl Talepte Bulunabilir?
-
Dilekçe ile “tutuklamanın kaldırılması veya adli kontrol uygulanması” talep edilir.
-
Dilekçede:
-
Sabit adres,
-
Kaçma veya delil karartma tehlikesinin olmadığı,
-
Tutuklamanın ölçüsüz olduğu,
-
Alternatif tedbirlerin yeterli olacağı
vurgulanır.
-
Tutukluluğun Uzunluğu – Orantılılık İlkesi
Tutuklama cezalandırma aracı değildir.
Kişi daha mahkûm olmadan, uzun süre cezaevinde tutulu kalmamalıdır.
Bu nedenle tutukluluk süresi makul süre ilkesine tabidir.
Özet
-
Tutukluluk geçici bir tedbirdir.
-
En geç 30 günde bir re’sen incelenir.
-
Sanık veya avukatı her zaman serbest bırakılma talebi yapabilir.
-
Kararda kaçma + delilleri karartma riski temel ölçüdür.
-
Tutuklamanın alternatifi olan adli kontrol sıkça uygulanır.
-
Uzun tutukluluk orantısızlık nedeniyle kaldırılabilir.