Anlaşmalı boşanmanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesi, boşanma sürecinde taraflardan birinin anlaşmalı boşanmanın şartlarına uymaktan vazgeçmesi veya mahkemenin anlaşmalı boşanmanın koşullarının oluşmadığını tespit etmesi hâlinde ortaya çıkar.
? 1. Anlaşmalı Boşanmanın Şartları
Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca anlaşmalı boşanma için:
-
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
-
Tarafların boşanma iradelerinin serbest ve karşılıklı şekilde ortaya konulması,
-
Tarafların mahkeme huzurunda bizzat hazır bulunarak beyanlarını vermeleri,
-
Mali sonuçlar (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve çocukların velayeti konularında anlaşma sağlanmış olması gerekir.
Mahkeme, tarafları bizzat dinleyerek bu iradelerin özgürce beyan edilip edilmediğini denetler.
? 2. Çekişmeli Boşanmaya Dönüşme Nedenleri
Anlaşmalı boşanmanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesi şu hâllerde gerçekleşir:
a) Taraflardan Biri Anlaşmadan Vazgeçerse
Boşanma davası açıldıktan sonra duruşma günü gelene kadar taraflardan biri anlaşmalı boşanma protokolünden rızasını geri çekerse, artık dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz.
Bu durumda mahkeme, davayı çekişmeli boşanma olarak devam ettirir.
b) Mahkeme Anlaşmayı Uygun Bulmazsa
Hakim, anlaşmalı boşanma protokolünü kanuna, ahlaka veya hakkaniyete aykırı bulursa (örneğin, çocuk yararına uygun olmayan velayet düzenlemesi varsa), taraflara düzeltme imkânı verir. Taraflar bunu yapmazsa dava yine çekişmeli hâle gelir.
c) Taraflardan Biri Duruşmaya Katılmazsa
Anlaşmalı boşanma davasında tarafların her ikisinin de mahkemede bizzat hazır bulunması zorunludur.
Taraflardan biri duruşmaya gelmezse hâkim anlaşmalı boşanma kararı veremez; dava çekişmeli olarak devam eder.
? 3. Çekişmeli Boşanma Sürecine Geçiş
Bu durumda:
-
Davacı, mevcut davasını çekişmeli boşanma davasına çevirebilir veya yeni delillerle (tanık, mesaj, fotoğraf vb.) kusura dayalı boşanma talebinde bulunabilir.
-
Mahkeme, TMK 166/1 veya 166/2 hükümleri uyarınca evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanarak davayı inceler.
-
Dava süreci artık delil toplanması, tanık dinlenmesi gibi klasik çekişmeli boşanma usullerine tabi olur.
? 4. Uygulamada Örnek Durum
Taraflar bir protokol hazırlayıp anlaşmalı boşanma davası açmıştır. Ancak duruşmada davalı eş, “nafaka miktarını artık kabul etmiyorum” derse, hakim bu durumda tarafların anlaşmasının bozulduğuna kanaat getirir.
Sonuç: Anlaşmalı boşanma reddedilir ve dava çekişmeli boşanma olarak devam eder.
? 5. Dikkat Edilmesi Gerekenler
-
Anlaşmalı boşanma irade beyanına dayalı bir davadır; taraflardan biri her aşamada vazgeçebilir.
-
Anlaşmalı boşanmanın çekişmeliye dönmesi hâlinde süreç uzar; deliller, tanıklar, bilirkişi raporları devreye girer.
-
Aynı dava dosyası üzerinden devam edilebilir; yeni dava açmaya gerek yoktur.